IAC:
Góðan daginn og verið velkomin.
Við erum stödd hér í Chicago og með mér er Brynjarr Mendoza.
Brynjarr Mendoza er doktorsnemi í bókmenntafræði við Háskólann í Turku. Hann rannsakar enskar og norrænar bókmenntir og vinnur með hugtök eins og fjarveru, tilfinningar og fagurfræði. Hann þýðir íslenskar bókmenntir og hefur tekið þátt í verkefnum um forníslensk handrit og vestur‑íslenskar handritsheildir. Hann hefur skrifað greinar, haldið erindi og unnið að bókverkefnum frá árinu 2015.
Brynjarr Mendoza is a doctoral researcher in comparative literature at the University of Turku. He studies English and Nordic literature and works with concepts such as absence, affect, and aesthetics. He translates Icelandic literature and has participated in projects on Old Icelandic and North American–Icelandic manuscripts. He has written articles, presented at conferences, and contributed to literary projects since 2015.
Við ætlum í dag að ræða bókina Menning við ysta haf – The Creative Power of the Westfjords, sem kom út árið 2023 hjá Hinu íslenska bókmenntafélagi, ritstýrt af Inga Birni Guðnasyni og Birnu Bjarnadóttur og tileinkuð minningu Eiríks Guðmundssonar frá Bolungarvík.
mgMenning við ysta haf – The Creative Power of the Westfjords is a collection of essays by scholars and writers from Iceland, Canada, and Denmark. It explores the creative power of the Westfjords and the Strandir region and was published in 2023 by the Icelandic Literary Society. The editors are Ingi Björn Guðnason and Birna Bjarnadóttir. The book is dedicated to the memory of Eiríkur Guðmundsson, a writer from Bolungarvík. An English edition will also be published.
Brynjarr, velkominn.
Brynjarr:
Takk fyrir.
IAC:
Hvað finnst þér áhugavert við það hvernig bókin Menning við ysta haf sýnir sköpun á Vestfjörðum?
Brynjarr:
Já, það er mjög áhugaverð spurning. Það er eitthvað við Vestfirði sem ræktar sköpunarkraft. Náttúran er þar stórkostleg og mögnuð, og hún setur mann í ákveðið huglægt ástand. Ég held að þetta tengist hugmyndinni um hið háleita, „the sublime“, þar sem okkur finnst við smá í samanburði við eitthvað gríðarstórt og áhrifamikið, til dæmis fjöllin og landslagið.
Þegar maður stendur frammi fyrir slíku fær maður sterkar tilfinningar og upplifir heiminn sem stærri en sjálfan sig, og það getur orðið kveikja að list, hugsun og sköpun. Þess utan er einangrunin á Vestfjörðum mikilvæg: hún veitir fólki rými til að hugsa, skapa, skrifa og vinna úr tilfinningum og lífinu sjálfu. Bókin nær þessu mjög vel, að mínu mati.
Yes, that’s a very interesting question. There’s something about the Westfjords that fosters creativity. The nature there is magnificent and amazing, and it puts you in a certain mental state. I think it’s related to the idea of the sublime, where we feel small in comparison to something huge and impressive, for example the mountains and the landscape.
When you’re faced with something like that, you get strong emotions and experience the world as bigger than yourself, and that can be a trigger for art, thought and creativity. In addition, the isolation of the Westfjords is important: it gives people space to think, create, write and process emotions and life itself. The book achieves this very well, in my opinion.
IAC:
Hvernig tengjast hugmyndir bókarinnar rannsóknum þínum í bókmenntum?
Brynjarr:
Ég sérhæfi mig í íslenskum bókmenntum og skrifaði grein í bókina. Auk þess tek ég þátt í þýðingu hennar yfir á ensku, sem hefur verið mjög lærdómsrík reynsla fyrir mig sem þýðanda.
Í greininni minni fjalla ég um Steinn Steinarr, eitt hinna svokölluðu atómskálda. Í rannsóknum mínum hef ég unnið með hugmyndir um fjarveru og reynslu fjarverunnar í bókmenntum, og Steinn Steinarr er lykilpersóna í þessu samhengi. Hann braut niður hefðbundið ljóðaform og skapaði nýja sýn á tilvistina, tungumálið og tilvistarhyggju.
Bókin inniheldur einnig greinar sem tengjast öðrum áhugasviðum mínum, til dæmis um Halldór Laxness, grein eftir Viðar Hreinsson um Jón lærða Guðmundsson, sem var mikill fjölfræðingur, og tengingar hans við náttúruskilning og íslenska menningu. Þetta endurspeglar mjög vel þau þemu sem ég er sjálfur að vinna með.
I specialize in Icelandic literature and wrote an article for the book. I am also involved in its translation into English, which has been a very instructive experience for me as a translator.
In my article, I discuss Steinn Steinarr, one of the so-called atomic poets. In my research, I have worked with ideas about absence and the experience of absence in literature, and Steinn Steinarr is a key figure in this context. He broke down traditional poetic form and created a new view of existence, language and existentialism.
The book also contains articles related to other areas of my interest, for example, on Halldór Laxness, an article by Viðar Hreinsson about Jón lærði Guðmundsson, who was a great polymath, and his connections to the understanding of nature and Icelandic culture. This reflects very well the themes that I am working with myself.
IAC:
Ef þú myndir skrifa ritgerð fyrir svona bók, hvaða efni eða spurningu myndir þú vilja ræða?
Brynjarr:
Eins og ég nefndi skrifaði ég um Steinn Steinarr, bæði út frá róttækni hans og því hvernig hann beitir tungumálinu, hvernig það brotnar niður og opnar nýja möguleika.
Ef ég myndi bæta við annarri grein myndi ég gjarnan skrifa um Jón Kalman Stefánsson. Hann hefur sett margar sögur sínar á Vestfirðum og fjallar þar meðal annars um fjarveru, dauða og tengsl mannsins við náttúruna. Bókin Fjarvera þín er myrkur er sérlega áhugaverð í þessu samhengi og sýnir hvernig listin tekur við þegar fólk hverfur. Vestfirðir eru að mínu mati mjög dramatískt svæði, bæði landslagslega og tilfinningalega, og það speglast sterkt í verkum hans.
As I mentioned, I wrote about Steinn Steinarr, both from the perspective of his radicalism and the way he uses language, how it breaks down and opens up new possibilities.
If I were to add another article, I would like to write about Jón Kalman Stefánsson. He has set many of his stories in the Westfjords, and among other things, they deal with absence, death and the relationship between man and nature. The book Your Absence is Darkness is particularly interesting in this context and shows how art takes over when people disappear. In my opinion, the Westfjords are a very dramatic area, both in terms of landscape and emotion, and this is strongly reflected in his work.
IAC:
Hvað heldur þú að lesendur læri um íslenska menningu þegar þeir lesa um Vestfirði í bókinni?
Brynjarr:
Ég myndi segja að Vestfirðir séu eins konar lítið Ísland innan Íslands. Þetta er sérheimur sem endurspeglar stærri heiminn sem Ísland er. Þótt svæðið sé lítið er ótrúlega margt þar að finna, menningarlega séð.
Lesendur geta séð að þrátt fyrir smæð landsins býður Ísland upp á gríðarlega menningarlega fjölbreytni. Náttúran er mikilvægur innblástur og íslensk menning er nátengd henni. Á Vestfjörðum verður náttúran að eins konar aðalpersónu sem mótar bæði líf fólks og menningarlega tjáningu.
I would say that the Westfjords are a kind of little Iceland within Iceland. It is a special world that reflects the larger world that Iceland is. Although the area is small, there is an incredible amount to find there, culturally speaking.
Readers can see that despite the small size of the country, Iceland offers enormous cultural diversity. Nature is an important inspiration and Icelandic culture is closely connected to it. In the Westfjords, nature becomes a kind of protagonist that shapes both people’s lives and cultural expression.
IAC:
Hvernig finnst þér saga og landslag Vestfjarða passa inn í stærri mynd íslenskra bókmennta?
Brynjarr:
Mörg mikilvæg atvik úr Íslandssögunni gerast á Vestfjörðum, bæði pólitísk og menningarleg. Vestfirðir hafa haft stórt hlutverk í mótun íslenskrar bókmenntasögu og menningar.
Það er mikilvægt að muna að íslenskar bókmenntir eru ekki bara Reykjavíkursögur. Mörg atvik sem gerast í Reykjavík eiga rætur sínar að rekja til Vestfjarða, hvort sem litið er til bókmennta, stjórnmála eða menningarsögu. Vestfirðir eru því ekki jaðar heldur jafnmikilvægur hluti af heildinni.
Many important events in Icelandic history take place in the Westfjords, both politically and culturally. The Westfjords have played a major role in shaping Icelandic literary history and culture.
It is important to remember that Icelandic literature is not just Reykjavík stories. Many events that take place in Reykjavík have their roots in the Westfjords, whether in terms of literature, politics or cultural history. The Westfjords are therefore not peripheral but an equally important part of the whole.
IAC:
Hvað ert þú að gera núna og hvað ertu að gera næst? Hvar getur maður finnið þig?
Brynjarr:
Ég er í doktorsnámi í Finnlandi og er að vinna að því að ljúka doktorsritgerðinni minni. Ég er einnig þátttakandi í ýmsum þýðingarverkefnum, meðal annars úr íslensku yfir á önnur tungumál, og skrifa greinar um bókmenntir og bókmenntafræði.
Auk þess er ég að vinna að bók sem byggir á meistararitgerð minni. Það er því nóg að gera, en mjög spennandi. Ég er með vefsíðu sem tengist doktorsnáminu mínu og þar má finna upplýsingar um verkefnin mín og útgefið efni.
I am a doctoral student in Finland and am working on completing my doctoral thesis. I am also involved in various translation projects, including from Icelandic into other languages, and I write articles on literature and literary theory.
In addition, I am working on a book based on my master’s thesis. So there is a lot to do, but very exciting. I have a website related to my doctoral studies, where you can find information about my projects and published material.
IAC:
Brynjarr, takk kærlega fyrir að taka þátt.
Brynjarr:
Takk fyrir – þetta var ánægjulegt samtal.